صعود حالت منتظره در او نيست و وجود ممكن فوق او متصوّر نشود بلكه فوق او نباشد . اوّلا وجود واجب « ز احمد تا احد يك ميم فرق است » [ 1 ] يعنى ميم امكان و قوام عالم طبيعت به چهل چيز است : 1 - هيولى ، 2 - صورة اتّصاليّة ، 3 - جسميّه ، 4 - آب ، 5 - خاك ، 6 - باد ، 7 - آتش ، 8 - صورت معدنى ، 9 - صورت نباتى ، 10 - صورت حيوانى ، 11 - نفس ، 12 - عقل با سبعه سيّاره و بروج دوازده‌گانه و افلاك نه‌گانه ، چهل مىشود « جهانى اندرين يك ميم غرق است » [ 2 ] و جميع ما سوى اللّه از نبى مرسل و ملك مقرّب تماما از صدر تا ساقه در مرتبهء دون او هستند چنانچه فرمود : « لى مع اللّه حالات لا يسعها ملك مقرّب و لا نبىّ مرسل » [ 3 ] و او است واسطهء فيض و وجود و كمال هر موجودى از ناحيهء او است « لولاك لما خلقت الأفلاك » « 1 » از اين جا معلوم مىشود كه فايدهء صلوات يك معنى عامّه مصلّى گردد پس همچو شخصى دين و شريعت و كتاب او اكمل شرايع و كتب باشد كه ما فوق او بلكه مثل او دين و كتابى تصوير نشود ، چو هر شرعى مناسب صاحب آن باشد . كما قال : « بعثت لأتمّم مكارم الأخلاق » « 2 » و از اين جا معلوم شود وجه آنى كه او خاتم انبياء است و دين او خاتم الأديان است كما آن كه از ضروريّات دين است « در پس پرده هر چه بود ، آمد » [ 4 ] و « ليس وراء العبادان قرية » [ 5 ] و شخص فطن از اين جا مستشعر شود به سرّ « علماء امّتى أفضل من أنبياء بنى اسرائيل » [ 6 ] و چون اين مطالب خارج از مقصود است ،

--> [ 1 ] محمود شبسترى ، گلشن راز ، بيت 1008 در بعضى نسخه‌ها بيت 19 است و بيت بعدى چنين است : احد در ميم احمد گشت ظاهر ، در اين دور آمد اوّل عين آخر . [ 2 ] محمود شبسترى ، گلشن راز ، بيت 1008 در بعضى نسخه‌ها بيت 19 است و بيت بعدى چنين است : احد در ميم احمد گشت ظاهر ، در اين دور آمد اوّل عين آخر . [ 3 ] آيت اللّه جوادى آملى ، كتاب عيون مسائل النّفس ، ص 562 : « لى مع الله وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب و لا نبى مرسل » با آنچه در متن آمده اندكى متفاوت است . شعر ذيل نيز به اين حديث اشاره دارد : « فرشته گر چه دارد قرب درگاه * نگنجد در مقام لي مع الله » . [ 4 ] حديقة الحقيقه حكيم سنايى : « در پس پرده هر چه بود آمد ، اسد اللّه در وجود آمد » . [ 5 ] ضرب المثلى است در مورد چيزى كه بالاتر از آن ممكن نباشد ( يعنى بالاتر از شهر آبادان ، شهرى نيست ) . [ 6 ] حديث نبوى است در منية المريد في آداب المفيد و المستفيد ، ص 61 چنين آمده است : « علماء امتى كانبياء بنى اسرائيل » . ( 1 ) بحار الانوار ، ج 6 ، باب بدء خلقه و ما جرى له . ( 2 ) كنز العمّال : 11 - 420 و جامع الأصول في حديث الرّسول ، 4 - 4 .